Schilderijverlichting kiezen

Door Wim Bals

schilderijverlichting - de perfecte belichting voor jouw kunstwerk


​Geen zin om te lezen? Luister naar deze blogpost via de player hieronder:

schilderijverlichting - de perfecte belichting voor jouw kunstwerk
Podcast 07:42



Heb je pas een schilderij gekocht of heb je een ander kunstwerk dat je wil verlichten?

Het is alvast een goede keuze om je kunstwerk wat meer aandacht te geven met behulp van schilderijverlichting.

In deze blogpost zet je ik graag op weg met een aantal feiten en tips waarover ik mijn 'licht laat schijnen' (sorry, die kon ik niet laten liggen).

Op deze pagina:
1. Wat is schilderijverlichting?
2. Temperatuur van het licht.
3. Stralingshoek
4. Wat zijn de verschillende mogelijkheden?
5. Te veel licht op een kunstwerk.
6. Conclusie


Wat is schilderijverlichting?



Bij de term schilderijverlichting denk je aan de traditionele lampjes met een gebogen stang in brons die bevestigd zijn aan de achterkant van het schilderij of de lijst.

Nadeel van dit systeem is dat je overdag kijkt op het armatuur dat boven het schilderij aanwezig is en je elektriciteit moet voorzien. Met de komst van snoerloze exemplaren die werken op batterijen, kan je dit euvel inmiddels al opvangen.

Een tradionele schilderijverlichting boven het werk
Traditionele schilderijverlichting

Een tweede nadeel is dat je voornamelijk vlakbij de lichtbron meer licht hebt en onderaan het schilderij minder licht hebt. Dit is vaak het geval bij grotere schilderijen.

Een hedendaagse schilderijverlichting met behulp van spots
Hedendaagse schilderijverlichting door middel van spots

Als je de mogelijk hebt kies je daarom het best voor een belichting met een spot. Dit geeft de meest discrete en functionele oplossing.

Als derde mogelijkheid is er nog de verlichting via een tafelspot. Hier speelt het nadeel dat de verlichting van onder komt. Dit geeft onnatuurlijke schaduwen boven het schilderij en komt heel vreemd over. Deze optie is eigenlijk de minste van de drie naar mijn idee.

Een hedendaagse schilderijverlichting met behulp van een tafelspot
Schilderijverlichting door middel van een tafelspot

Temperatuur van het licht.



Naast de kracht van de lichtbron bestaat er ook nog zoiets als kleurtemperatuur. Daglicht situeert zich rond de 5000° K.

Galeries en musea worden geacht de kunstwerken zo goed mogelijk te tonen.

Kies altijd lampen met een hoge Ra-waarde of CRI (Color Rendering Index). Dit is een schaal die de waarde aangeeft van de accurate kleurweergave.

Een schilderij is in de meeste gevallen gemaakt bij daglicht. Een aangepaste verlichting met de juiste kleurtemperatuur is daarom een must.

Het is wel zo dat je een schilderij met daglicht zou verlichten (5000° K) je ‘s avond niet direct het gezelligste licht geeft. De regel is: hoe warmer de lichtkleur hoe meer ontspannen je er van wordt. Het is dus een kwestie om de juiste balans te vinden tussen gezelligheid en de juiste kleurweergave.

Voor galeries en musea is dit ‘dilemma’ niet van toepassing. Zij worden geacht de kleuren van de kunstwerken zo goed mogelijk te tonen.

De kleurtemperatuur kan je normaal gezien terugvinden op de verpakking van de spot of via de technische fiche van de fabrikant.

Hier zie je een voorbeeld van zo'n fiche:

Technische fiche van een spot
Technische fiche van een spot met vermelding van de kleurtemperatuur"

Wanneer je een schilderij of een ander kunstwerk met de verkeerde kleurtemperatuur belicht krijg je een vertekend beeld van de kleuren.

Kijk naar dit voorbeeld:

Voorbeelden met verschillende kleurtemperaturen
Voorbeelden met verschillende kleurtemperaturen

Voorbeeld 1
Hier is een lichtbron gebruikt met een te koele kleurtemperatuur. Alle warme tinten van het schilderij zijn verloren gegaan. Dit probleem krijg je dikwijls met te koele LED-lampen.

Voorbeeld 2
Hier is een lichtbron gebruikt met een correcte kleurtemperatuur. Alle warme en koele tinten van het schilderij kan je waarnemen.

Voorbeeld 3
Hier is een lichtbron gebruikt met een te warme kleurtemperatuur. Alle koele tinten van het schilderij zijn verloren gegaan. Dit probleem krijg je dikwijls met traditionele goeilampen, verouderde halogeenspots of overgecompenseerde LED-lampen.

VIDEO - Uitleg over kleurtemperatuur"



Stralingshoek



Het licht dat uit een spot komt doet dat onder een bepaalde hoek en wordt de stralingshoek genoemd.

Op deze manier kun je kiezen om een detail van een schilderij uit te lichten of een klein werkje te belichten door een spot met de aangepaste stralingshoek te kiezen, bijvoorbeeld 6°.

Voorbeelden met verschillende stralingshoeken
Voorbeelden met verschillende stralingshoeken

Heb je een groter kunstwerk dan kies je een grotere stralingshoek, bijvoorbeeld +40°.



Wat zijn de verschillende mogelijkheden?



AR 111 Spot

AR 111 Spot
AR 111 Spot

Krachtige en dimbare halogeen spot die te verkrijgen is in verschillende stralingshoeken naar gelang de grootte van het schilderij.

Met accentverlichting kan je een bijzondere sfeer creëren.
Met accentverlichting kan je een bijzondere sfeer creëren.

Deze halogeen lampen en armaturen zijn redelijk goedkoop en vlot te verkrijgen. Meestal worden er meerdere spots op een rail geplaatst. Een nadeel is wel dat deze lampen flink wat energie verbruiken en dat ze warm worden. Intussen zijn er al AR111 LED-lampen die dat compenseren.
Een AR111 spot is vrij fors van formaat en is daarom niet altijd geschikt voor elk interieur.



Wallwashers

Met deze lampen belicht je de hele wand waar de schilderijen ophangen.

Schilderijverlichting - Wallwashers
Gespreide verlichting met wallwashers - heel de wand wordt 'gewassen' met licht.

Dit is een heel neutrale verlichting. Nadeel is dat je weinig sfeer en dramatiek kan toevoegen. Een ‘theatrale’ verlichting kan je hier dus niet mee bereiken.

Eigenlijk is deze manier van verlichting eerder geschikt voor musea, galeries en grotere ruimtes.



LED-spot

Momenteel de modernste toepassing van schilderijverlichting. Zeer voordelig in energieverbruik. Een nadeel is wel dat deze lampen en design armaturen flink duur zijn als je echt kwaliteit wil hebben zonder afbreuk te doen aan de kleuren van het kunstwerk.

Schilderijverlichting - led
LED-spots van ERCO.

Je kan bij sommige modellen, naast de stralingshoek, ook nog werken met zogenaamde ‘framing’. Hier maak je een energiezuinige contourverlichting mee waarmee je enkel het schilderij uitlicht. Op deze manier kun je het licht echt ‘beeldhouwen’.
ERCO is in deze sector een van de specialisten.



Te veel licht op een kunstwerk.

Verkleuring van een kunstwerk is één van de nadelen wanneer je werkt met kunstlicht, bij natuurlijk licht trouwens ook.

Schilderijverlichting - gloeilamp
Belicht je kunstwerk verstandig..

Zeker werken op papier of textiel zijn vatbaar voor verkleuring en kunnen best verlicht worden tot 50 lux. Dit is dus echt weinig.

Schilderijverlichting - led
Vooral oude documenten hebben last van lichtschade.

Let op, deze schade bouwt zich op zoals een geheugen zich dingen herinnert en is onomkeerbaar. Daarom is voorkomen beter dan (niet meer kunnen) genezen.
Etsen, oude manuscripten, foto’s, litho’s en dergelijke vragen dus hier wat extra zorg!

Meer info over lichtschade kan je hier vinden: Het beperken van lichtschade aan museale objecten: lichtlijnen



Conclusie

Een woonkamer is natuurlijk geen galerie en je komt vaak allerlei praktische problemen tegen zoals het gebrek aan elektrische leidingen. Contacteer misschien eens een licht consulent die thuis is in deze sector. Hij of zij kan een oplossing voorstellen waar je nog niet aan denkt.

Veel van je keuze hangt af van de sfeer die je wil creëren en het budget dat je wil besteden aan een deftige schilderijverlichting. Denk eraan dat je deze aankoop over jaren moet zien. Wat zeker een vaststaand feit is dat dimbare schilderijverlichting een upgrade aan je kunstwerken is en bij uitbreiding aan je interieur.



Lees verder
8 tips bij de aankoop van een schilderij
Welk formaat van schilderij kies ik?
Video van deze blogpost op Youtube


Ontvang net zoals meer dan 1000 anderen foto's van nieuwe schilderijen in je inbox.

inschrijven